Evde Organik Gübre Yapımı

Mutfakta biriken çay posası, sebze kabukları, budama sonrası kalan yeşil dallar… Çöpe attığınız her kova, aslında saksılarınıza gitmeyi bekleyen besin. Evde organik gübre hazırlamak, bahçe işlerinin en az ekipman gerektiren ama en çok fark yaratan kısmıdır. Aşağıda, bu işe yeni başlayan birinin aklına gelen soruları sırayla ele alıyoruz.

Neden hazır gübre almak yerine kendim yapayım?

İki temel sebep var. Birincisi, market gübreleri genellikle azot–fosfor–potasyum oranını yükseltir ama toprağın yapısını düzeltmez. Sertleşmiş, su tutmayan bir toprağa ne kadar sıvı gübre dökerseniz dökün, kökler yine sıkışık kalır. Kendi yaptığınız kompost ise toprağa organik madde katar; gözenekli hale getirir, su tutma kapasitesini artırır. Toprağın temeli konusunu ayrıca ele aldığımız yazıda da vurguladığımız gibi, iyi toprak besin deposu değil, canlı bir ortamdır.

İkincisi maliyet ve süreklilik. Mutfak artığınız her hafta yenilenir; gübre almak için kimseye ihtiyacınız kalmaz.

Her mutfak artığı gübreye girer mi?

Hayır, ve bu ayrım işin en kritik noktası. Kabaca iki grup düşünün:

• Yeşil malzeme (azot kaynağı): Sebze-meyve kabukları, çay ve kahve posası, yumurta kabuğu, çiçek solmuş yaprakları, biçilmiş çim, ayıklanmış yabani otlar (tohuma kaçmamış olanlar).
• Kahverengi malzeme (karbon kaynağı): Kuru yaprak, ince kuru dallar, talaş, karton parçaları, gazete kâğıdı, saman, ceviz–fındık kabuğu.

Kesinlikle girmemesi gerekenler: et, kemik, balık, süt ürünleri, yağlı yemek artıkları, evcil hayvan dışkısı, hastalıklı bitki kalıntıları ve kireç–deterjan bulaşmış her şey. Bunlar ya koku ve haşere çeker ya da hastalığı bahçenize taşır. Hastalıklı yaprakları neden ayırmak gerektiğini bahçe hastalıkları ve zararlıları rehberinde daha ayrıntılı anlatıyoruz.

Oranlar önemli mi?

Evet, kokunun kaynağı neredeyse hep orandır. Hacim olarak kabaca 2–3 ölçü kahverengi, 1 ölçü yeşil hedefleyin. Yığın kokuyorsa yeşil fazla demektir; kuru yaprak veya karton ekleyin. Hiç ısınmıyor, aylarca aynı kalıyorsa azot eksiktir; çay posası, çim veya kabuk ekleyin.

Hangi yöntemi seçmeliyim?

Yaşadığınız alana ve ne kadar beklemeye niyetli olduğunuza göre değişir.

Balkonda yaşıyorsanız kapaklı kova ile solucan gübresi arasında seçim yapmanız muhtemel. Kova daha affedicidir; solucan gübresi ise besin değeri en yüksek sonucu verir ve saksı bitkileri için biçilmiş kaftandır. Balkon bahçesi kurulumunu anlattığımız sayfadaki alan planlamasını yaparken kompost kovasına da bir köşe ayırın.

Kompost yığınını adım adım nasıl kurarım?

1. Yer seçin: Yarı gölge, doğrudan toprakla temas eden bir nokta ideal. Toprak teması, solucan ve mikroorganizmaların yukarı çıkmasını sağlar.
2. Taban katmanı: En alta 10–15 cm kalınlığında ince kuru dal veya saman serin. Bu, altta hava dolaşımı bırakır.
3. Katmanlayın: Bir kat yeşil, üstüne iki kat kahverengi. Her yeşil katı ince serin; sıkıştırmayın.
4. Nem verin: Sıkılmış sünger kıvamı hedef. Elinize aldığınızda damlıyorsa fazla, dağılıyorsa az nemli.
5. Üstünü örtün: Karton, çuval veya kapak. Yağmurda göllenmesin, güneşte kurumasın.
6. Karıştırın: 2–4 haftada bir bel veya dirgen ile alt üst edin. Karıştırma sıklığı süreyi doğrudan kısaltır.

Bitmiş gübreyi nasıl tanırım?

Üç işaret arayın: koyu kahverengi renk, orman toprağı kokusu ve içine attığınız malzemelerin artık tanınmaz hale gelmesi. Yumurta kabuğu ve ceviz kabuğu bir süre daha görünür kalabilir, sorun değil. Elinizde ufalanıyor ve ısı üretmiyorsa hazırdır. Emin olamıyorsanız küçük bir saksıya biraz koyup fasulye tohumu ekin; çimlenme normalse gübre olgunlaşmıştır.

Ne kadar ve nasıl kullanırım?

• Saksı harcı: Hacmin en fazla üçte biri kompost olacak şekilde karıştırın. Saf kompost fazla tutar, kökleri boğar.
• Sebze yatakları: İlkbaharda 2–3 cm kalınlığında serip üst 10 cm'e karıştırın. Sebze bahçesine başlangıç yapıyorsanız bu tek başına iyi bir haz